Nord Stream: polsko-niemiecki spór o trasy żeglugowe

Trwa od pewnego czasu spór o to, czy Nord Stream zablokuje dostęp dla gazowców do Świnoujścia. W związku z tym, że ogłoszona datę rozpoczęcia budowy rurociągu bałtyckiego, spór rozpoczął się na nowo.

Warto zapoznać się ze stanowiskiem stron sporu. Dostępne jest ono na stronach Ministerstwa Środowiska.

Sprawa toru wodnego - stanowisko polskie:

2.1. Planowany gazociąg przecina tor wodny prowadzący do toru podejściowego portów Świnoujście i Szczecin (trasa żeglugowa zalecana przez HELCOM MARITIME2).

Ułożenie w tym miejscu gazociągu o średnicy sięgającej 1,4 m, bezpośrednio na dnie, na głębokości e. 14 – 15 m uniemożliwi bezpieczne korzystanie z toru wodnego przez jednostki pływające obecnie (zanurzenie do 13,2 m), oraz ograniczy planowany rozwój portu, o którym informowano w stanowisku z roku 2007 (planuje się wykorzystanie portu przez jednostki o większym niż dotychczasowe zanurzeniu). Co żeglug ułożenie gazociągu bezpośrednio na dnie w miejscu przecięcia z intensywnie używanym szlakiem żeglugowym zwiększa ryzyko wystąpienia poważnej awarii (co zostało pominięte w przedstawionej dokumentacji). Przy preferowanym przebiegu gazociągu niezbędne jest jego odpowiednie zagłębienie w dnie oraz dokonanie oceny oddziaływania na środowisko takiego rozwiązania.Jednocześnie zwraca uwagę fakt, że dla żeglugowego miejsc przecięcia trasy ze szlakami żeglugowymi (tom 2, pkt. 4.5.2), np. na południowy wschód od Gotlandii (przy większych żeglugowego h) zapewniono ochronę bezpieczeństwa poprzez zwałowanie materiału skalnego.

Dla toru wiodącego do portu w Szczecinie nie zaproponowano żadnego rozwiązania, przy czym należy podkreślić, że ze względu na mniejszą żeglugowe użytkowanie szlaku żeglugowego przez jednostki o dużym zanurzeniu zwałowanie materiału skalnego jest w tym przypadku niedopuszczalne.

(przepraszam - niegramatyczność oryginalna)

Nord Stream odpowiada:

Ad. 2.1 Wspomniane wody żeglowne (drogi dostępowe), używane przez żeglugę wraz z portami Świnoujście i Szczecin, dotyczą – włączając obszary położone między wodami żeglownymi – odcinka rurociągu Nord Stream od ok. PK 1188 do ok. PK 1165 (pikietaż rurociągu południowo-wschodniego, trasa C14.1b). Zakopania rurociągu w tych obszarach spółka Nord Stream nie uważa za konieczne, ponieważ

• nie wymagają tego aspekty techniczne. W dostatecznym stopniu jest zapewniona zarówno wytrzymałość podłoża pod budowę, jak i stabilność rurociągów pod względem przesunięć bocznych.
• nie ma takiej konieczności ze względu na aspekty bezpieczeństwa innych użytkowników, jak np. żegluga i rybołówstwo.
• z punktu widzenia ochrony środowiska negatywne skutki zakopania (np. spowodowane pogłębianiem zwiększenie powierzchni oraz wymagającego wzruszenia podłoża) znacząco przewyższają negatywne skutki ułożenia rurociągu (np. powstanie sztucznego podłoża twardego).

Na rycinach 1 i 2 (patrz poniżej) przedstawiono profil dna morskiego wzdłuż trasy C14.1b rurociągu Nord Stream na niemieckich wodach terytorialnych (strefa 12 Mm) oraz w niemieckiej wyłącznej strefie ekonomicznej (WSE) zarówno dla rurociągu południowo-wschodniego, jak i północno-zachodniego (rurociąg SE, rurociąg NW). Z kierunku wschodniego trasa rurociągu krzyżuje się z granicą wyłącznej strefy ekonomicznej Danii oraz Niemiec. Pomiędzy ok. PK1166 i ok. PK1170 trasa rurociągu krzyżuje się z planowanymi obszarami priorytetowymi i zastrzeżonymi dla żeglugi „Dojście do rekomendowanej drogi do Szczecina“ („B“). Dalej trasa rurociągu krzyżuje się z „zalecanym szlakiem żeglugowym do Szczecina“ („A“). Jego oś mieści się na ok. PK1186 trasy obu rurociągów. Po przecięciu pradoliny Odry, ławicy piaszczystej u wejścia do zatoki oraz Zatoki Greifswaldzkiej trasa rurociągu napotyka wreszcie na ok. PK1220 linię brzegową w miejscu wyjścia na ląd (LTE) przy miejscowości Lubmin.

Zasadniczo rurociągi biegną równolegle, jednak ich odstęp może się zmieniać w zależności od powierzchni dna morskiego.

Opinia odwołuje się do statków o maksymalnym obecnie zanurzeniu rzędu 13,2 m żeglujących do portów Świnoujście i Szczecin. Odnośna literatura wykazuje dla portu Świnoujście maksymalne zanurzenie dla statków rzędu 12,8 m (wg poradnika Mariners’ Routing Guide Balic Sea, mapa nr 2911, wydanego przez Federalny Urząd śeglugi i Hydrografii, sygnowanego przez HELCOM). Według map morskich sam dostęp do portu Świnoujście, na północ od wejścia do portu, miejscami ma głębokość ok. 11 m do 13 m. Dla portu Szczecin obowiązuje zanurzenie maksymalne 9,00 m. Do portu w Szczecinie wpływa się przez Świnoujście.

Po ułożeniu rurociągu Nord Stream w niemieckiej strefie 12 Mm od strony morza powstaną pojedyncze obszary, które ze względu na już niewielką głębokość naturalną wody będą niedostępne dla statków o większym zanurzeniu. Jednak od strony odmorskiej wejścia do zatoki także w tych obszarach po ułożeniu rurociągu będzie zapewniona głębokość wody co najmniej 13 m, co widać na ryc. 3 dot. rurociągu południowo-wschodniego oraz na ryc. 4 przedstawiającej rurociąg północno-zachodni. Jest ona wystarczająca dla znacznej większości zarejestrowanych w tym sektorze ruchów statków.

Ryc. 3 i ryc. 4 pokazują ponadto, że w strefie 12 Mm oraz w niemieckiej WSE po ułożeniu rurociągu Nord Stream będzie dostępna dostateczna ilość obszarów o głębokości wody wynoszącej co najmniej 15,2 m ponad górną krawędzią rurociągu („Fragment 1“ i „Fragment 2“ na ryc. 3 i ryc. 4), a statki o zanurzeniu 13,2 m będą mogły przez nie przepłynąć. Założenie to opiera się na informacji Dyrekcji Wód i śeglugi Północ, z której wynika, że dla obszaru Bałtyku za dostateczną wartość uznaje się „Minimum Under Keel Clearance“ rzędu 2 m).

Dla lepszego zobrazowania „fragment 1“ i „fragment 2“ przedstawiono na rycinach od 5 do 8 w powiększeniu (rurociąg południowo-wschodni: ryc. 5 i ryc. 7; rurociąg północno-zachodni: ryc. 6 i ryc. 8). Na rycinach 5 i 6 pokazano, że ok. 5 km na południowy zachód od skrzyżowania rurociągu Nord Stream z rekomendowanym szlakiem żeglugowym do Szczecina (na rycinach oznaczono literą „A“) przez pradolinę Odry po ułożeniu rurociągu Nord Stream znajdzie się obszar o dostatecznej głębokości wody także dla statków o dużym zanurzeniu. W przebiegu rurociągu południowo-wschodniego dostępna jest głębokość wody wynosząca co najmniej 15,2 m na szerokości ok. 4,88 km, a w przebiegu rurociągu północno-zachodniego - na szerokości ok. 3,35 km.

Także na skrzyżowaniu trasy rurociągu Nord Stream z planowanym obszarami priorytetowymi i zastrzeżonymi dla żeglugi po ułożeniu rurociągu będzie dostępny „dojście do rekomendowanej drogi do Szczecina“ (na rycinach oznaczono literą „B“), jak wynika z ryc. 7 i ryc. 8, przez obszary o głębokości wody wynoszącej co najmniej 15,2 m na szerokości ok. 3,7 km w przypadku rurociągu południowo-wschodniego i na szerokości ok. 4,05 km na odcinku północno-zachodnim.

Statkom o zanurzeniu 13,2 m pozostanie zatem po położeniu obydwu rurociągów, w rejonie pradoliny Odry rejon o szerokości ok. 3,35 km oraz w strefie planowanych obszarów priorytetowych i zastrzeżonych dla żeglugi obszar „dojścia do rekomendowanej drogi do Szczecina“ o szerokości 3,7 km, co umożliwi przechodzenie nad rurociągiem z zachowaniem 2-metrowego Minimum Under Keel Clearance.

Konfliktu uniknęłoby się przez zablokowanie pozostałych części obszaru w strefie 12 Mm dla statków od określonego zanurzenia oraz przekierowanie tych statków przez przejezdne dla nich obszary w strefie 12 Mm lub obszary niemieckiej WSE. Przekierowanie przez WSE wymaga nadłożenia drogi o ok. 10 km, co stanowi wartość nieistotnie małą. Można w ten sposób uniknąć dodatkowych skutków ekologicznych zakopania lub wyrównania pługiem warstwy pokrywającej rurociąg.

Lokalizacja tych obszarów, na których głębokość wody także po ułożeniu rurociągu Nord Stream będzie wynosić co najmniej 15,2 m (2-metrowe Minimum Under Keel Clearance w zestawieniu z zanurzeniem 13,2 m), lub 17,0 m (2-metrowe Minimum Under Keel Clearance w zestawieniu z zanurzeniem 15,0 m) jest przedstawiona na poniższym fragmencie mapy morskiej (ryc. 9) i dotyczy szlaków żeglugowych oraz trasy rurociągu Nord Stream.

Podsumowując należy pamiętać, aby po ułożeniu rurociągu Nord Stream na dnie morza została zachowana taka głębokość wody, która będzie wystarczająca dla znacznej większości zarejestrowanych w tym sektorze ruchu statków. Dla statków o większym zanurzeniu pozostają obszary w obrębie niemieckiej WSE oraz strefy 12 Mm o głębokości wody co najmniej 15,2 m. Dzięki temu także statkom o zanurzeniu wynoszącym 13,2 m zapewnia się możliwość pokonania trasy rurociągu po jego ułożeniu, aby dotrzeć do portów Świnoujście i Szczecin.

Sprawa 15 metrów głębokości - Stanowisko polskie:

2.2. Dodatkowo w odniesieniu do toru wodnego prowadzącego do portów Świnoujście i Szczecin, położonego poza obszarem wód terytorialnych Niemiec, należy przyjąć możliwość pływania w przyszłości statków o zanurzeniu 15 m (po przeprowadzeniu prac pogłębiarskich) torem biegnącym przez obszar redy portu Świnoujście i dalej na północ od niej, co oznacza, że również w obszarze na północ od redy portu istotna jest głębokość ułożenia gazociągu.

Niezbędne jest więc dostarczenie szczegółowych informacji na ten temat wraz z aktualnymi, szczegółowymi mapami batymetrycznymi dla obszaru na północ od redy portu Świnoujście, z znaczonym przebiegiem gazociągu i planowaną głębokością ponad nim.

Nord Stream odpowiada:

Ad 2.2: W opinii zwraca się uwagę na fakt, iż po wykonaniu pogłębienia statki o zanurzeniu maksymalnym do 15 m powinny wpływać do portu Świnoujście. Z uwagi na brak konkretnych planów nie można aktualnie stwierdzić konfliktu z przyszłym rozwojem portów i dróg dojazdowych. Zgodnie z załącznikiem I nr 8b dyrektywy OOŚ lub załącznikiem I nr 9 Konwencji Espoo do planowania takiej rozbudowy morskich portów handlowych należałoby włączyć Niemcy. Aktualnie brak jest jakichkolwiek informacji na ten temat. Także po konsultacji z WSD Północ nie wynika, aby planowało się pogłębienia, w każdym razie nie w niemieckim obszarze dróg dostępowych do portów Świnoujście i Szczecin.

Projekt Nord Stream nie stoi jednak na przeszkodzie przyszłej rozbudowy takich dróg dostępowych do portów dla statków o zanurzeniu do 15,0m. Jak już wspomniano wyżej, dla obszaru Bałtyku za dostateczną wartość uznaje się Minimum Under Keel Clearance rzędu 2 m. Dla przepływu statków o zanurzeniach wynoszących 15 m wymagana jest zatem głębokość wody rzędu 17 m. Także po ułożeniu rurociągu Nord Stream będzie dostępna dostateczna ilość obszarów o tej głębokości wody, w obrębie strefy 12 Mm oraz niemieckiej WSE, co widać na rycinach od 3 do 8. Ich położenie geograficzne jest zaznaczone na ryc. 9.

Jeden z obszarów jest położony w niemieckiej strefie 12 Mm, ok. 5 km na południowy wschód od skrzyżowania rurociągu Nord Stream z rekomendowanym szlakiem żeglugowym do Szczecina (na rycinach oznaczono literą „A“). Zgodnie z ryc. 5 głębokość wody wynosi tam co najmniej 17 m na szerokości ok. 1,86 km w obszarze rurociągu południowo-wschodniego. Dla rurociągu północno-zachodniego jest to szerokość ok. 1,88 km, jak widać na ryc. 6.

Także w obszarze niemieckiej WSE, na skrzyżowaniu trasy rurociągu Nord Stream z planowanym obszarami priorytetowymi i zastrzeżonymi dla żeglugi będzie dostępny „dojście do rekomendowanej drogi do Szczecina“ (na rycinach oznaczono literą „B“) przez obszary o głębokości wynoszącej co najmniej 17 m na szerokości ok. 0,78 km w przypadku rurociągu południowo-wschodniego i na szerokości ok. 0,73 km na odcinku północno-zachodnim, jak wynika z ryc. 7 i ryc. 8.

W związku z tym pozostaje stwierdzić, że również po ułożeniu rurociągu Nord Stream w obszarze jego trasy statki o zanurzeniu do 15 m będą miały możliwość przekroczenia rurociągu, aby dotrzeć do portów Świnoujście i Szczecin.

Mimo powyższego, należy jednak zwrócić uwagę, że w przypadku planowanej rozbudowy dróg dostępowych do portów Świnoujście i Szczecin także bez budowy rurociągu Nord Stream, z uwagi na niewielką głębokość naturalną wody na określonych odcinkach niemieckiego obszaru kompetencji, na południe od trasy rurociągu konieczne byłoby pogłębienie dróg dostępowych, w celu umożliwienia żeglugi do wymienionych portów statkom o zanurzeniu rzędu 13,2 m – wzgl. o zanurzeniu 15 m.

Jeśli przyszła rozbudowa w Świnoujściu z planowanym terminalem LNG okaże się zasadna, należy pamiętać, że największe obecnie dostępne na rynku tankowce LNG mają zanurzenie ok. 12 m. W związku z tym pogłębienie szlaków żeglugowych nie byłoby konieczne i jak powyżej przedstawiono nie zachodziłby także potencjalny konflikt z rurociągiem Nord Stream po jego ułożeniu.

Sprawa Baltic Pipe - Strona polska:

2.4. Odnosząc się do innych planowanych inwestycji, należy stwierdzić, że z treści załączników graficznych wynika, że inwestor posiadał informacje o planowanym do wykonania gazociągu bałtyckim – „baltic pipe” (Dania – Polska).

Jednocześnie z dokumentacji nie wynika, aby rozważano potrzebę wykorzystywania specjalnych rozwiązań w związku z możliwością przecięcia się tras obu gazociągów. Według dokumentacji „Oczekuje się, że skrzyżowania zostaną zaprojektowane w sposób typowy, na podstawie koncepcji rozdzielenia i ochrony rurociągów. Część minimalnych wymagań wstępnych projektu stanowić będą czynniki faktyczne, takie jak średnica rurociągu, warunki dna morskiego, aspekty planistyczne i infrastrukturalne itd. Projekt skrzyżowania można oprzeć na zwałowaniu materiału skalnego lub umieszczeniu w miejscu skrzyżowania podpory ochronnej” (por. rdz. 4.5.3, str. 174 raportu).

Tymczasem biorąc pod uwagę parametry obu instalacji (średnica gazociągu bałtyckiego wynosi 610 mm, podczas gdy wewnętrzna średnica jednego rurociągu Nord Stream to 1220 mm, a zewnętrzna ok. 1,4 m), zastosowanie tradycyjnej metody skrzyżowania oznaczałoby konieczność utworzenia konstrukcji ochronnej o wysokości ok. 3 – 4 m ponad powierzchnię dna morskiego. Mając na uwadze niewielkie głębokości akwenu, gdzie nastąpi skrzyżowanie obu instalacji, a także potrzebę minimalizacji oddziaływań na środowisko i koordynacji działań związanych z wykonaniem skrzyżowania, należy zagłębić planowany gazociąg północny w miejscu możliwego przecięcia z gazociągiem bałtyckim tak, aby wierzch tego pierwszego (gazociągu Nord Stream) był przynajmniej 0,3 m poniżej naturalnego poziomu dna morskiego. Proponowane rozwiązanie pozwoli obniżyć wysokość narzutu skalnego (lub innej konstrukcji ochronnej) o ok. 1,5 – 2,5 m.

Nord Stream:

Ad 2.4: Dla planowanego rurociągu Baltic Pipe istnieją obecnie dwie alternatywne trasy, przy czym „Alternatywa 1” prowadziłaby do skrzyżowania z rurociągiem Nord Stream w niemieckiej WSE.

Pozostała głębokość wody po ułożeniu rurociągu Nord Stream wyniesie w miejscu przecięcia z alternatywą 1 rurociągu Baltic Pipe w niemieckiej WSE ok. 25 m od górnej krawędzi rurociągu. Przedstawia to ryc. 10 prezentująca rurociąg południowo-wschodni oraz ryc. 11 pokazująca odcinek północno-zachodni. W przypadku obu rurociągów, po ich ułożeniu w niemieckiej WSE pozostanie co najmniej 25 m głębokości wody na szerokości ok. 5 km.

Generalnie planowanie skrzyżowań rurociągów tego rodzaju regulują odnośne normy i dyrektywy. Zwykle ułożony już na dnie morza rurociąg zasypuje się materiałem skalnym. Nad tym nasypem układa się nowy rurociąg. W razie potrzeby wykonuje się następnie kolejny nasyp skalny. Szczegóły dotyczące planowania budowy skrzyżowań są regulowane stosowną, wymagającą zawarcia umową.

Głębokości wody w znanych obecnie potencjalnych miejscach przecięcia są wystarczające dla jednego skrzyżowania. Zatem spółka Nord Stream AG nie uważa za konieczne zakopania rurociągu w przewidywanym obszarze skrzyżowania z rurociągiem Baltic Pipe.

Nie znam się na akwenach morskich i żegludze, ale poznawszy stanowiska stron, można o nich dyskutować, a nie po raz kolejny wzniecać wichry medialnych huraganów, które nie odnoszą się do realiów. Zapraszam do dyskusji.

P.S. Dokument z mapami, wykresami dostępny w załączniku.